GIỚI THIỆU

Trong năm 2025, khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam, đặc biệt là hai tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng, đã liên tiếp hứng chịu các hiện tượng thời tiết cực đoan do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Các cơn bão lớn như Typhoon Kajiki (tháng 8) , Typhoon Bualoi (tháng 9) , Typhoon Matmo (tháng 10) , cùng với Tropical Storm Wipha (tháng 7) và đợt lũ lớn sau mưa bão vào cuối tháng 10 đã gây ra mưa lớn kéo dài, lũ quét, sạt lở đất nghiêm trọng. Hệ quả là hàng loạt cơ sở hạ tầng bị phá hủy, đặc biệt là tại những khu vực vùng sâu, vùng xa – nơi có điều kiện kinh tế‑xã hội vốn đã khó khăn.

Nhiều trường học, đặc biệt là các điểm trường lẻ, đã bị hư hỏng nặng. Học sinh không thể tiếp tục đến lớp, việc học tập bị gián đoạn, còn điều kiện học tập cơ bản như bàn ghế, sách vở, điện chiếu sáng và nguồn nước sạch bị mất hoàn toàn. Theo số liệu tổng hợp từ các cơ quan báo chí chính thống, 4.800 ngôi nhà bị ngập riêng trong tỉnh Lạng Sơn , và thiệt hại của ba cơn bão Bualoi và Matmo đã “gần 200.000 nhà bị sập, tốc mái hoặc hư hỏng nặng”  . Đáng chú ý, nhiều cơ sở giáo dục cũng bị tổn thất, khiến hàng nghìn học sinh phải học tạm, học ghép hoặc nghỉ học dài ngày.

Tuy nhiên, bên cạnh những thiệt hại vật chất có thể đo đếm được, các ảnh hưởng vô hình về tâm lý đối với trẻ em lại tiềm ẩn mức độ nghiêm trọng và lâu dài hơn nhiều. Cảm xúc bất an, nỗi sợ hãi khi chứng kiến lũ quét, mất người thân, mất nhà cửa… để lại những tổn thương sâu sắc. Những nghiên cứu gần đây cho thấy rằng học sinh dân tộc thiểu số “có nguy cơ cao bị bỏ học và sức khỏe tâm thần kém” do thiếu các dịch vụ hỗ trợ phù hợp  .

Tình hình này càng trở nên đáng lo ngại tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi việc tiếp cận dịch vụ công – đặc biệt là dịch vụ tâm lý học đường – còn rất hạn chế. Hệ thống giáo dục tại đây hiện chưa có đủ cán bộ tư vấn học đường được đào tạo bài bản, trong khi giáo viên chủ nhiệm và cán bộ xã hội còn thiếu kiến thức và kỹ năng chuyên sâu để hỗ trợ trẻ sau thiên tai .

Trong bối cảnh này, dự án “Hỗ trợ triển khai can thiệp Sức khỏe Tâm thần và Hỗ trợ Tâm lý Xã hội (MHPSS) cho trẻ em tại các trường học bị ảnh hưởng bởi bão tại Cao Bằng và Lạng Sơn” mang tính cấp thiết. Việc cung cấp vật tư – thiết bị thiết yếu cho trường học, tăng cường năng lực cho cán bộ tư vấn học đường, giáo viên và nhân viên xã hội, cũng như tổ chức các hoạt động hỗ trợ tâm lý – xã hội cho trẻ em là những can thiệp vô cùng cần thiết. Đây không chỉ là sự tiếp nối phù hợp cho hoạt động cứu trợ nhân đạo đang được triển khai, mà còn là bước quan trọng giúp đảm bảo quyền được bảo vệ, quyền được học tập và quyền được phục hồi tinh thần của trẻ em trong bối cảnh khẩn cấp.

Các hoạt động này góp phần thiết lập môi trường học tập an toàn - nơi trẻ có thể quay lại trường, cảm thấy được lắng nghe, được chia sẻ và từng bước hồi phục sau tổn thương. Không gian lớp học kết hợp với các buổi tư vấn tâm lý phù hợp độ tuổi và văn hóa giúp trẻ giải tỏa căng thẳng, tăng cường khả năng thích ứng, từ đó tạo nền tảng tâm lý vững vàng cho việc học tập và phát triển toàn diện.

Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức và kỹ năng ứng phó tâm lý cho cha mẹ, người chăm sóc, giáo viên, cán bộ quản lý nhà trường và cộng đồng địa phương cũng cần được chú trọng. Khi những người xung quanh trẻ được trang bị kiến thức và công cụ phù hợp, họ sẽ trở thành mạng lưới hỗ trợ hiệu quả, góp phần bảo vệ trẻ em một cách toàn diện, cả về thể chất lẫn tinh thần, trong giai đoạn hậu thiên tai đầy thách thức này.

     MỤC TIÊU DỰ ÁN

Mục tiêu tổng quát

Tăng cường phục hồi cảm xúc và sức khỏe tâm lý xã hội cho trẻ bị ảnh hưởng bởi nhiều cơn bão ở Cao Bằng và Lạng Sơn, đặc biệt là trẻ em gái vị thành niên, thông qua việc triển khai các biện pháp can thiệp hỗ trợ sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội (MHPSS). Sáng kiến ​​này cũng nhằm mục đích bảo vệ trẻ em ở các khu vực bị ảnh hưởng bởi thiên tai khỏi bạo lực giới (GBV) và các hình thức bạo lực khác bằng cách lồng ghép MHPSS vào các hoạt động bảo vệ trẻ em tại trường học và cộng đồng.

Mục tiêu cụ thể

a) Triển khai can thiệp hỗ trợ sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội trực tiếp ở 45 trường tại Cao Bằng và Lạng Sơn chịu ảnh hưởng bão, lũ, bao hồm 28 trường (14 trường mỗi tỉnh) được nhận công cụ MHPSS;

b) Tăng cường năng lực cho 45 trường học, ít nhất 90 cán bộ quản lý và cán bộ tư vấn tâm lý trong việc can thiệp hỗ trợ sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội (MHPSS);

c) Hợp tác với UNICEF trong việc trang bị cho 28 trường học một số trang thiết bị và công cụ trong MHPSS;

d) Tổ chức ngày hội Sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội (MHPSS) tại 45 trường (cho khoảng 13.500 học sinh);

e) Truyền thông cho 2.000 học sinh Trung học cơ sở và 28.000 cha mẹ học sinh/ người chăm sóc về  ngăn ngừa bạo lực, lạm dụng và bóc lột trẻ em;

f) Công bố và lan tỏa kết quả triển khai các can thiệp trên thông qua hội thảo, báo cáo và khuyến nghị, qua đó lan tỏa và nhân rộng kiến thức và kinh nghiệm về công tác bảo vệ trẻ em khỏi bạo lực, lạm dụng và bóc lột trong phòng ngừa và đáp ứng và khắc phục với thiên tai.